(ANKARA) - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) 6 Aralık'ta Cumhuriyet Meclisi'nin 50 üyesi belirlenecek. Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin (CTP) tek başına ya da bir koalisyonun büyük ortağı olarak hükümete gelmesi seçim öncesi temel beklenti. Ancak birinci parti olmak hükümeti kurmaya yetmeyebilir. Küçük partilerin yüzde 5 barajını geçip geçememesi ve oyların ilçelere dağılımı sandalye hesabında belirleyici olacak.

Son dönemde basına yansıyan bazı araştırmalarda Ulusal Birlik Partisi (UBP) yüzde 32 dolaylarında, CTP ise yüzde 40'ın biraz üzerinde gösteriliyor. Ancak örneklem, saha çalışması, soru biçimi ve kararsızların dağıtılma yöntemi gibi teknik ayrıntılar yeterince açıklanmadığından bu sonuçların güvenilirliğini değerlendirmek güç. Bu tablo, 500 kişiyle yüz yüze yapılan Göç, Kimlik ve Hak Çalışmaları Merkezi (CMIRS) eylül araştırmasından belirgin biçimde farklı. CMIRS, CTP'yi yüzde 47,28, UBP'yi yüzde 21,73 düzeyinde ölçmüştü. Eylül araştırması, UBP ve Yeniden Doğuş Partisi'nin (YDP), özellikle de son dönemde Halkın Partisi'nin (HP) destek kazandığı yönündeki siyasi gözlemlerle de tam örtüşmüyor. Bu fark, seçmenin yön değiştirdiğini tek başına kanıtlamıyor; araştırma yöntemleri ve saha koşulları hakkında daha fazla şeffaflığa ihtiyaç olduğunu gösteriyor. CTP'nin önde olduğu beklentisi güçlü görünse de oy oranlarını ve sandalye dağılımını kesinleşmiş kabul etmek doğru olmaz.

Bu belirsizlik içinde seçim sonrası için öne çıkan iki ihtimal, CTP'nin tek başına ya da Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP) veya HP ile koalisyon kurarak hükümete gelmesi ve UBP'nin iki ya da üç ortakla iktidarını sürdürmesi. CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli, kamuoyuyla paylaşılmayan güvenilir bir araştırmaya dayanarak tek başına iktidar hedefini dile getirdi. CTP yöneticileri ise daha güçlü bir hükümet kurmak amacıyla koalisyon ihtimalini tümüyle dışlamıyor. Bu tutum, CTP ile UBP arasında ortaklık eğilimi olduğu anlamına gelmiyor. Özel görüşmelerde her iki partinin önde gelenleri bu fikre oldukça mesafeli duruyor.

BÜYÜK KOALİSYON: BAZI ÇEVRELERİN ÖNERİSİ, ANA SENARYO DEĞİL

CTP ile UBP arasında büyük koalisyon kurulmasını savunanlar, iki partinin geniş Meclis çoğunluğuyla yapısal reformları hayata geçirebileceğini ve ekonomik açıdan zor kararların sorumluluğunu paylaşabileceğini düşünüyor. Kamu yönetimi, sağlık, kamu maliyesi ve sosyal güvenlik alanlarında "acı reçete" olarak nitelenen adımların geniş siyasi destekle atılabileceği ileri sürülüyor.

Kıbrıs görüşmelerinin hassas bir döneme girebileceği beklentisi de bu öneriye gerekçe yapılıyor. Bu görüşü savunanlara göre, solu ve sağı bir araya getiren güçlü bir hükümet, çözüm planının Kıbrıs Türk toplumundan ağır tavizler ya da zor kararlar talep etmesi halinde, bu adımlar için daha geniş bir siyasi dayanak sağlayabilir.

Ancak büyük koalisyon, siyasi analistlerin ya da CTP ve UBP'nin önde gelenlerinin ciddi bir hükümet seçeneği olarak benimsediği bir formül değil. Bu nedenle CTP-UBP ortaklığını seçim sonrası ihtimaller arasında eşit ağırlıkta değerlendirmek doğru olmaz. Şimdilik bu, bazı çevrelerin dile getirdiği, siyasi karşılığı ve uygulanabilirliği sınırlı görünen bir öneri.

Geçmiş deneyimler de bu tür ortaklıklara temkinle yaklaşmayı gerektiriyor. Mehmet Ali Talat ve Ferdi Sabit Soyer dönemlerinde CTP, Demokrat Parti (DP) ve daha sonra Özgürlük ve Reform Partisi (ÖRP) gibi merkez sağ ortaklarla hükümet kurdu. Bu koalisyonlar belirli süreler görev yapsa da kalıcı siyasi istikrar ve ortak dönüşüm zemini yaratamadı; hükümet ortaklıkları değişti ve CTP 2009 seçimlerinde iktidarı kaybetti. CTP ile UBP'nin Ömer Kalyoncu başbakanlığında Temmuz 2015'te kurduğu doğrudan büyük koalisyon ise su yönetimi ve Türkiye ile imzalanan Ekonomik ve Mali İşbirliği Protokolü konularındaki anlaşmazlıkların ardından Nisan 2016'da sona erdi. Bu deneyimler, geniş Meclis çoğunluğunun tek başına politika uyumu, kalıcı istikrar ya da yapısal değişim sağlamadığını gösteriyor.

Böyle bir ortaklığın siyasi maliyeti CTP açısından özellikle yüksek olabilir. CTP seçime mevcut yönetim anlayışını değiştirme ve yolsuzlukla mücadele etme iddiasıyla giriyor. UBP ile ortaklık, bu iddianın seçmene anlatılmasını zorlaştırabilir. CTP hükümette yer alır, ancak vaat ettiği dönüşümü gerçekleştiremezse, değişim beklentisinin yarattığı siyasi sorumluluğu da üstlenmek zorunda kalabilir.

"Acı reçete" söylemi, zor kararların toplumsal yükünün nasıl paylaşılacağı sorusunu yanıtlamıyor. Harcama kısıntıları, kamu reformu ve sosyal güvenlikteki değişiklikler çalışanları ve dar gelirli kesimleri daha ağır etkileyebilir. CTP, emekçilerin haklarını ve sosyal devleti koruma iddiasını sürdürecekse, reformların bedelini kimlerin üstleneceğini ve hangi güvencelerin sağlanacağını açıkça ortaya koymalı.

KIBRIS SORUNU: ÇÖZÜM MODELLERİ ARASINDAKİ AYRILIK

CTP, siyasi eşitliğe dayalı iki toplumlu ve iki kesimli federasyonu savunuyor. UBP ise egemen eşitlik ve iki devletli çözüm çizgisinde. Bu ayrılık, hükümetin müzakere sürecine ve Kıbrıslı Türklerin dış dünyaya vereceği mesaja doğrudan etki edebilecek temel bir politika farkı.

CTP-UBP ortaklığı seçim sonrası için ana senaryo olarak görülmese de büyük koalisyon önerisini savunanlar açısından Kıbrıs politikası en zor başlıklardan biri olurdu. Ortaklar kendi çözüm çizgilerinde ısrar ederse hükümetin tutumu belirsizleşebilir; konu koalisyon protokolünde muğlak bırakılırsa her diplomatik gelişme yeni bir gerilim yaratabilir.

Diğer partiler de çözüm tartışmasında farklı konumlarda. TDP federasyonu destekliyor. HP, mevcut koşullarda federasyon görüşmelerini gerçekçi bulmayıp iki devlet temelinde iş birliğini savunuyor. Toplumsal Adalet ve Mücadele Partisi (TAM Parti) ise hem federasyonun hem de iki devlet seçeneğinin bugünkü koşullarda sonuç üretmesini güç görüyor; KKTC kurumlarını koruyarak ekonomik ve pratik ilişkileri geliştirmeye odaklanıyor. Bu farklılıklar, hükümet kurma görüşmelerinde küçük ortakların Kıbrıs politikası üzerindeki etkisini artırabilir.

UBP'NİN SEÇENEĞİ: İKTİDARI ORTAKLARLA SÜRDÜRMEK

UBP'nin iki ya da üç ortaklı hükümetle devam etmesi seçim sonrası için konuşulan diğer temel seçenek. Parti, iki devletli çözüm politikasının yanı sıra sosyal konut, sağlık sigortası, enerji yatırımları ve Kıbrıs Türk Hava Yolları'nı yeniden kurma projelerini öne çıkarıyor. Bu kez havayolunun özel sektör tarafından yönetilmesi, devletin ise denetim görevini üstlenmesi öngörülüyor. Şirketin 2028'de kamu-özel ortaklığı modeliyle faaliyete geçmesi ve rekabet yoluyla bilet fiyatlarını dengelemesi hedefleniyor. Ancak sermaye yapısı, uçuş ağı, hat planı ve fiyatlara etkisi açıklanmadan yeni şirketin seyahati ucuzlatacağı kesin bir sonuç olarak sunulamaz.

UBP'nin hükümeti sürdürebilmesi, ortaklara bakanlık dağıtmanın ötesinde ekonomik ve idari yönetim eleştirilerine nasıl yanıt vereceğine bağlı. YDP; kamu reformu, sağlık yasaları ve toplu taşımada somut takvim ile koalisyon protokolünün kamuoyuna açıklanmasını istiyor. Bu talepler, olası bir ortak hükümetin vaatlerini ve uygulama performansını izlemek için ölçüt oluşturabilir. Öte yandan çok ortaklı hükümette farklı öncelikler ve seçim vaatleri, bütçe disiplinini ve karar alma hızını zorlayabilir.

VAATLERİN SINAVI: SAĞLIK, GENÇLİK, TURİZM VE ÇALIŞMA HAYATI

Sağlıkta UBP, CTP ve HP Genel Sağlık Sigortası'nı (GSS) desteklerken, Bağımsızlık Yolu özelleştirme riskine karşı kamusal sağlık hizmetlerini savunuyor. CTP ise hastanelerde tam gün çalışma ve dijital sağlık uygulamaları vaat ediyor. Ancak sistemin finansmanı, katkı payları ve özel hastanelerin rolü henüz net değil.

Gençlere yönelik vaatlerde UBP beş yılda 5 bin konut, CTP istihdam politikaları ve askerlik reformu, TDP burs ve yurt imkanları, YDP ise sosyal konut ve istihdamı öne çıkarıyor. Bu vaatlerin kapsamı, finansmanı ve uygulama takvimi ise açıklığa kavuşturulmayı bekliyor. Turizmde UBP, Kıbrıs Türk Hava Yolları'nı yeniden kurmayı hedeflerken, DP eko, agro ve kültür turizmini, TDP ise spor ve kongre turizmini geliştirmeyi öneriyor. Ancak yeni bir havayolu şirketinin uçuş maliyetlerini nasıl düşüreceği belirsiz.

Çalışma yaşamında Bağımsızlık Yolu, en az 10 çalışanı bulunan işyerlerinde asgari ücretli işçi oranını yüzde 20 ile sınırlamayı öneriyor. TDP sendikal hakları, CTP çalışanların haklarını, YDP ise kamu reformunu öne çıkarıyor. Reformların çalışma koşullarına, toplu sözleşmelere ve sendikal haklara etkisi ise açıklık gerektiriyor.

VAATLERİN UYGULANABİLİRLİĞİ BELİRLEYİCİ OLACAK

Seçim öncesi beklenti, CTP'nin tek başına ya da büyük ortak olarak hükümet kurması yönünde. Ancak anketlerin yöntemleri konusunda soru işaretleri bulunuyor ve sonuçların sandalye dağılımına nasıl yansıyacağı belirsiz. UBP'nin iki veya üç ortakla iktidarı sürdürmesi de seçim sonrası için ciddiye alınan bir alternatif. CTP-UBP büyük koalisyonu ise bazı çevrelerin yapısal değişim ve zor kararların sorumluluğunu paylaşma gerekçesiyle ortaya attığı bir öneri. Büyük partilerin önde gelenlerinin ve siyasi analistlerin bunu gerçekçi, üzerinde çalışılan bir hükümet seçeneği olarak görmediği dikkate alınmalı.

Hangi hükümet kurulursa kurulsun, sağlık sigortası, genç konutları, turizm, uçuşların ucuzlaması, kamu reformu ve çalışanların özlük haklarına ilişkin vaatlerin maliyeti, finansman kaynağı, takvimi ve sorumlu kurumları açıklanmalı. Seçmenin asıl ölçütü, koalisyon fikirlerinden ya da seçim sloganlarından çok, hükümetin sorunlara hangi kaynaklarla ve insanların haklarını koruyarak çözüm getireceği olacak.