Avrupa Birliği'nin (AB) yürütme organı olan Avrupa Komisyonu, son dönemde önemi giderek artan genişleme konusunda yeni bir yaklaşım açıkladı. Aday ülkelere önemli ekonomik yarar sağlayacak Komisyon'un önerilerinin odağında kademeli entegrasyon yer alıyor. Öneriler aday ülke olan Türkiye için de geçerli ama ivedi etkileri tartışmalı.Yeni yaklaşım, aday ülkelerin AB'ye kademeli sektörel entegrasyonunu öngörmesinin yanı sıra üye ülkeleri de genişlemeye hazırlamayı hedefliyor.Tasarlanmasında geçmişten çıkarılan derslerin etkili olduğu öneri paketiyle bu ülkelerin "Truva atı" pozisyonuna girmelerinin engellenmesi de Komisyon'un öncelikleri arasında.Komisyon, eski genişleme süreçlerinde yaşanan bazı sorunların tekrar etmesini önlemeyi amaçlıyor.Avrupa'nın geleceğinin bugün yapılan tercihlere bağlı olduğunun altını çizen Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Birliğimizin genişlemesi jeopolitik bir zorunluluktur" dedi ve ekledi: "Bugün, daha büyük bir Birliğin aynı zamanda daha güçlü bir birlik olmasını sağlamak için zemin hazırlıyoruz: daha dayanıklı, daha etkili ve bizi tanımlayan değerlere ve kurallara sıkı sıkıya bağlı bir birlik."Von der Leyen ayrıca genişleme sürecindeki ülkeler reform yolunda ilerledikçe, AB'nin de onları kucaklamaya hazır olması gerektiğini söyledi.Avrupa Komisyonu'na göre yeni paket, kademeli entegrasyon sürecini daha tutarlı, daha yapılandırılmış ve öngörülebilir hale getirerek bu süreci daha da güçlendirecek.Komisyon'un yeni önerisi kabul edilirse aday ülkeler AB iç pazarının belirli kısımlarına kademeli olarak katılacak.Aday ülkelerin stratejik alanlarda daha yakın işbirliğinden yararlanma seviyesi yükselecek.Paketle, aday ülkelerin politika, programlar ve Tek Pazar'la uyumlu hale getirilerek katılım öncesinde hazırlanması öngörülüyor.Bu bağlamda kademeli entegrasyonda beş ana aşama belirlendi: Üyelik için kestirme yol değilKademeli entegrasyon için aday ülkenin katılım hazırlıklarında ilerleme kaydetmesi, ilgili politika alanındaki hazırlık durumunun yeterli olması ve Birlik ile stratejik uyum olmazsa olmaz olacak.Avrupa Komisyonu, yeni önerilerin katılımın yerine geçeceği ya da üyelik için kestirme yol olacağı algısı yaratılmamasını istiyor.Komisyon, katılımın liyakate dayalı, şartlı ve geri alınabilir olmaya devam edeceğinin altını ısrarla çiziyor.Stratejik uyum, dış politika başta olmak üzere birçok alanda bekleniyor.AB, aday ülkelere geniş ekonomik entegrasyon imkanı sunarken özellikle stratejik çıkar alanlarında bu ülkelerin giderek artan şekilde AB üyeleri gibi davranmalarını bekliyor.Üye ülkeleri de ilgilendiriyorAvrupa Komisyonu üye ülkeleri ilgilendiren bazı değişiklikler de öneriyor.Oylama sisteminde değişiklik bunlardan biri.Genişleme ile ilgili ana kural oybirliği.Komisyon ise oybirliği yerine nitelikli çoğunluk uygulamasının yaygınlaşmasından yana.Genişleme bağlantılı ve katılımla ilgili ara kararlar için bu yöntemin uygulanması Komisyon'un talepleri arasında yer alıyor.Bu yaklaşım kabul görürse, aday ülkelerin müzakere başlıkları açması bu yöntemle oylanabilecek unsurlar arasında görülüyor.

Avrupa Komisyonu, katılım müzakereleri sırasında üstlenilen taahhütlerin katılımın ardından da istikrarlı bir şekilde yerine getirilmeye devam etmesini sağlamak istiyor.Bunun için daha güçlü sektörel koruma önlemleri ve yeni bir kurumsal koruma hükmü de dahil olmak üzere, gelecekteki katılım antlaşmalarına yönelik bir dizi koruma önlemi öneriliyor.Ciddi ihlal durumunda AB Konseyi'nde oy hakkının askıya alınması bunlar arasında.İkili sorunların genişleme kararlarını engelleyecek şekilde kullanılmaması da yeni yaklaşımın unsurları arasında yer alıyor.Paketi açıklayan Avrupa Komisyonu'nun genişlemeden sorumlu üyesi Marta Kos, "Bu değişiklikler, genişleyen AB'nin aynı zamanda kendi geleceğini şekillendirebilen, daha güçlü bir Birlik olmasını sağlamalıdır" dedi.Türkiye için geçerli mi?Yeni yaklaşım tüm aday ülkeler için geçerli olacak.Bununla birlikte katılım sürecinde hazır olma seviyeleri ileri düzeyde olanlar için pratik sonuçlar daha fazla ve somut olacak.Avrupa Komisyonu ilk etapta Karadağ, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna için yol haritası yayımlamayı hedefliyor.Türkiye'nin de aralarında bulunduğu, hazırlık seviyesi henüz istenen aşamada olmayan aday ülkeler için bu tür bir belge yayımlanması düşünülmüyor.Bu yol haritaları 28 Ekim'de açıklanacak genişleme raporlarıyla birlikte duyurulacak.AB liderlerinin de 15-16 Ekim'de Brüksel'de yapılacak zirvede genişleme ve bu alanda öngörülen reformlar konusunda stratejik bir tartışma düzenlemeleri öngörülüyor.Avrupa Komisyonu'nun önerileri, AB ile 21 yıldır katılım müzakeresi yürüten Türkiye için de geçerli.

Müzakere sürecinde son 10 yıldır herhangi bir somut ilerleme yaşanmadı.Buna ek olarak Türkiye'de insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarındaki olumsuz gelişmelerin de aralarında bulunduğu bazı gelişmeler nedeniyle müzakere süreci pratikte dondu.Bu tablonun oluşmasında Türkiye'nin üyelik sürecindeki yükümlülüklerle ilgili performansına yönelik AB'nin eleştirilerinin yanı sıra Birliğin yaklaşımı da etkili olduBuna rağmen Türkiye'nin adaylık statüsü resmi olarak geçerliliğini koruyor.AB-Türkiye ilişkilerindeki mevcut tablo nedeniyle, yeni yaklaşımın Türkiye açısından kısa vadede somut sonuç üretip üretmeyeceği belirsizliğini koruyor.Kos ise kademeli entegrasyon yaklaşımını bir otomobile benzeterek şunları söyledi: "Kademeli entegrasyon otomobilin ilerlemesi halinde anlamlı. İlerlemenin benzini de reformlar. Otomobil ilerlemiyor hatta geri gidiyorsa kademeli entegrasyonun anlamı yok."Avrupa Komisyonu'nun, stratejik uyumu yeni genişleme yaklaşımının odağına yerleştirmesi Türkiye açısından işleri daha karmaşık hale getirme riski taşıyor.Türkiye'nin özellikle dış politika alanında AB'yle uyum seviyesi son yıllarda belirgin şekilde gerilediAvrupa Komisyonu'nun geçen yılki Türkiye Raporu'na göre uyum seviyesi yüzde 4'tü.Paketin, nasıl yorumlanacağına bağlı olarak gümrük birliği güncellemesinin de aralarında bulunduğu bazı konularda olumsuz etki yaratma potansiyeli bulunuyor.AB en son, katılım müzakerelerine Türkiye'yle birlikte başlayan Hırvatistan'ın birliğe üye olmasıyla 2013'te genişlemişti.